Leki na odchudzanie: Przełom w terapii czy szybka droga do efektu jo-jo?

Redukcja masy ciała to dla wielu osób jeden z najtrudniejszych procesów zdrowotnych, z jakimi przychodzi im się zmierzyć. Jako specjaliści wiemy już, że otyłość nie jest kwestią „słabej woli”, lecz skomplikowaną, przewlekłą chorobą o podłożu metabolicznym. Obecnie wkraczamy w nową erę jej leczenia. Nowoczesne farmaceutyki, w tym analogi GLP-1, stają się realnym wsparciem dla pacjentów ze wskaźnikiem BMI powyżej 30. Choć budzą one ogromne nadzieje, jako dietetycy kliniczni musimy patrzeć na nie nie tylko przez pryzmat spektakularnych efektów na wadze, ale przede wszystkim przez pryzmat trwałości tych zmian i zdrowia metabolicznego pacjenta.

Czym są i jak działają nowoczesne „zastrzyki na odchudzanie”?

Kluczową substancją, o której słyszymy najczęściej, jest semaglutyd – agonista receptora glukagonopodobnego peptydu 1 (GLP-1). Mechanizm działania tego leku opiera się na naśladowaniu naturalnego hormonu inkretynowego.

Mechanizm działania semaglutydu:

• Regulacja gospodarki cukrowej: Stymuluje wydzielanie insuliny zależnie od poziomu glukozy, co pierwotnie wykorzystano w leczeniu cukrzycy typu 2 (lek Ozempic).
• Wpływ na ośrodek sytości: Lek przenika do podwzgórza, bezpośrednio oddziałując na ośrodek sytości i głodu w mózgu, co redukuje tzw. „food noise” (natrętne myśli o jedzeniu).

Spowolnienie motoryki żołądka: Wydłużenie czasu przebywania pokarmu w żołądku fizycznie potęguje uczucie pełności po posiłku.

Skuteczność potwierdzona badaniami – ile można schudnąć?

Badania kliniczne na grupach osób z otyłością (bez współistniejącej cukrzycy) potwierdzają wysoką skuteczność semaglutydu. Warto jednak zwrócić uwagę na dawkę – badania eksperymentalne często odbiegają od standardowych schematów dawkowania dostępnych w aptekach.

Poniższa tabela przedstawia średnią utratę masy ciała po roku stosowania różnych dawek (na podstawie badań klinicznych, m.in. O’Neil i wsp. 2018):

*Uwaga: W powyższym badaniu stosowano dawkowanie codzienne w celach eksperymentalnych. Komercyjne preparaty (np. Wegovy, Ozempic) podawane są zazwyczaj w schemacie raz w tygodniu.

Aż 65% uczestników przyjmujących dawkę 0,4 mg na dobę osiągnęło redukcję masy ciała przekraczającą 10%. Dla porównania, w grupie liraglutydu (3 mg) taki sukces odniosło 34% badanych.

Nie tylko kilogramy – przełom w zdrowiu serca

Nowoczesne leki z grupy GLP-1 niosą korzyści wykraczające poza samą estetykę. Meta-analiza przeprowadzona przez Cleto i wsp. (2024) dostarcza twardych dowodów na poprawę przeżywalności pacjentów:

• Redukcja śmiertelności: Odnotowano spadek zgonów z przyczyn sercowo-naczyniowych o 17% oraz redukcję ogólnej śmiertelności (all-cause mortality) o 21%.
• Ochrona kardiologiczna: Ryzyko hospitalizacji z powodu niewydolności serca spadło o imponujące 76%, a ryzyko zawałów serca o 24%.
• Zdrowie psychiczne: Dane Epic Research sugerują, że pacjenci rzadziej otrzymują diagnozy depresji i lęku.

Regeneracja: Semaglutyd wykazuje potencjał w przyspieszaniu gojenia tkanek oraz ochronie komórek siatkówki i skóry przed stresem oksydacyjnym.

Ciemna strona medalu: Zdarzenia niepożądane i ryzyko mięśniowe

Zdarzenia niepożądane ze strony układu pokarmowego

Nudności i wymioty są powszechne, jednak poważniejszym powikłaniem jest gastropareza (porażenie żołądka). Badania opublikowane w JAMA (2023) wskazują na istotnie podwyższone ryzyko ciężkich schorzeń żołądkowo-jelitowych przy stosowaniu agonistów GLP-1.

Pułapka utraty masy mięśniowej

To jeden z najistotniejszych aspektów z punktu widzenia dietetyki klinicznej. Szybka utrata wagi na lekach wiąże się z ryzykiem tzw. otyłości sarkopenicznej. Dane wskazują, że na każdy 1 kg utraty masy ciała może przypadać proporcja, w której obok 7,9 kg tłuszczu tracimy aż 6,4 kg mięśni. Tak drastyczny ubytek tkanki czynnej metabolicznie drastycznie obniża podstawową przemianę materii, co jest prostą drogą do błyskawicznego efektu jo-jo po odstawieniu kuracji.

Wzrok i bezpieczeństwo prokreacyjne

Najnowsze doniesienia z 2025 roku (m.in. JAMA Ophthalmology) wskazują na przypadki neuropatii nerwu wzrokowego i zaburzeń widzenia, prawdopodobnie związanych z gwałtowną korektą glikemii. Dodatkowo, brytyjskie MHRA ostrzega: leki te są przeciwwskazane w ciąży, a ze względu na wpływ na motorykę układu pokarmowego, mogą osłabiać działanie doustnej antykoncepcji – zaleca się dodatkową barierową ochronę mechaniczną.

Efekt jo-jo: Dlaczego zdrowie „znika” po odstawieniu leków?

To kluczowy moment terapii. Badanie Sam West i wsp. (BMJ 2026) rzuca nowe światło na trwałość efektów:

1. Tempo powrotu wagi: Po odstawieniu analogów GLP-1 pacjenci tyją średnio 0,8 kg miesięcznie, wracając do wagi wyjściowej w zaledwie 1,5 roku.
2. Reversal korzyści zdrowotnych: Co najbardziej niepokojące, wszystkie parametry kardiometaboliczne (HbA1c, ciśnienie tętnicze, poziom cholesterolu) wracają do wartości wyjściowych w ciągu 1,4 roku od zaprzestania leczenia.

O tym, czym dokładnie jest efekt jo-jo i jak wpływa na nasz metabolizm, pisaliśmy już w naszym poprzednim artykule [tutaj] – warto do niego zajrzeć, by zrozumieć ten mechanizm.

Porównanie: Leki vs. Dieta (BMJ 2026)

• Po lekach: Powrót do wagi wyjściowej w ~1,5 roku; przyrost 0,4–0,8 kg/miesiąc.
• Po klasycznej diecie: Powrót do wagi wyjściowej w ~4 lata; przyrost ok. 0,1 kg/miesiąc.

Dlaczego dieta wygrywa w długim terminie? Fizjologia i nawyki

Dlaczego efekt jo-jo po lekach jest gwałtowniejszy? Przyczyną jest adaptacja metaboliczna. Nagłe odstawienie leku powoduje nie tylko powrót apetytu (często zwiększonego przez spadek wrażliwości na naturalny GLP-1), ale zderza się z organizmem o obniżonym tempie metabolizmu z powodu utraty mięśni.

Dieta z umiarkowanym deficytem to proces edukacji. Każdy tydzień planowania posiłków to budowanie kompetencji. Leki działają jak „chemiczny parasol” – tłumią objawy, ale nie leczą przyczyn behawioralnych. Bez wypracowania nawyków, po odstawieniu zastrzyków pacjent wraca do starych porcji, mając jednocześnie „wolniejszy silnik” (spalanie).

Podsumowanie: Jak mądrze korzystać z nowoczesnej medycyny?

Nowoczesne leki na odchudzanie to potężne narzędzie, ale nie powinny być traktowane jako „samograje”. Ich rolą w medycynie jest bycie pomostem (bridge therapy) do trwałych zmian stylu życia, a nie ich zastępstwem.

Aby uniknąć otyłości sarkopenicznej i szybkiego nawrotu choroby, niezbędny jest stały nadzór lekarza oraz ścisła współpraca z dietetykiem klinicznym i psychodietetykiem. Tylko połączenie farmakologii z treningiem oporowym (chroniącym mięśnie) i edukacją żywieniową daje szansę na zachowanie zdrowia i sylwetki na lata.

Bibliografia

1. West S., Scragg J., et al., Weight regain after cessation of medication for weight management: systematic review and meta-analysis, BMJ 2026;392:e085304.
2. Gasoyan H., et al., Macrovascular and microvascular outcomes of metabolic surgery versus GLP-1 receptor agonists in patients with diabetes and obesity, Nature Medicine 2025.
3. Wilding J. P., et al., Weight regain and cardiometabolic effects after withdrawal of semaglutide: The STEP 1 trial extension, Diabetes, Obesity and Metabolism 2022.
4. Cleto A. S., et al., Semaglutide effects on safety and cardiovascular outcomes in patients with overweight or obesity: a systematic review and meta-analysis, International Journal of Obesity 2024.
5. Sodhi M., et al., Risk of gastrointestinal adverse events associated with glucagon-like peptide-1 receptor agonists for weight loss, JAMA 2023.

Zobacz efekty Pacjentów, którzy skorzystali z naszych diet

Jeśli chcesz schudnąć, ale nie wiesz jak, umów się na indywidualną konsultację z dietetykiem

Przeczytaj również